Esku Pilota

Zer da Esku Pilota?

Eskupilota, euskal pilota bezala ere ezaguna, Euskal Herrian jatorria duen kirol tradizionala da, Espainia iparraldeko eta Frantzia hegoaldeko beste eskualde batzuetan ere praktikatzen dena. Bere izena euskaratik dator, non "esku" hitzak "esku" esan nahi duen eta "pilota" hitzak "pilota" esan nahi duen. Frontoia izeneko pareta baten kontra praktikatzen den pilota-jokoa da, eta hainbat modalitate daude, hala nola eskujokoa, palarekin, zesta-puntarekin, eta abar. Aldaera bakoitzak bere arauak eta berariazko ekipamendua ditu, baina denek dute pilota jotzeko helburua, aurkariak ezin izan dezan itzuli (Marañon, 2006).

Modalitate zaharrena eta tradizionalena eskupilota da, non jokalariek eskuak bakarrik erabiltzen dituzten, askotan kolpeak arintzeko benda edo eskularru bereziekin babestuta. Beste modalitate batzuk, zesta-punta kasu, bereziki ikusgarriak eta azkarrak dira; honetan, jokalariek saski luze eta kurbatu bat erabiltzen dute pilota abiadura handian jaurtitzeko. Partidak pareta bat, bi edo hiru izan daitezkeen frontoi batean jokatzen dira, eta partidak banakakoak edo binakakoak izan daitezke (Marañon, 2006).

Kirola izateaz gain, eskupilota euskal nortasun kulturalaren zati garrantzitsua da. Ohikoa da herriko jaietan ikustea, eta eskola eta federazio batzuek praktikatzen eta sustatzen dute. Antzinako sustraiak dituen kirola den arren, euskal pilotak eboluzionatu eta modernizatu egin da, eta lehiaketa profesionalak eta telebistako emanaldiak ere izan ditu. Eskualdekoa izan arren, interesa piztu du nazioartean, batez ere Mexikon, Filipinetan eta Argentinan, han ere praktikatzen baita (Marañon, 2006).

Nondik dator esku pilota eta bere historia.

Eskupilotaren historia oso zaharra da, eta antzinako Grezia eta Erromako pilota jokoekin lotura izan dezake. Hala ere, gaur egungo eskupilota Euskal Herrian garatu zen Erdi Aroan, kaleetan eta plazetan esku hutsarekin jokatzen ziren jokoetatik abiatuta. Hasieran aire librean jokatzen zen eta hormarik gabe, baina jokoaren mugak zehazteko beharrak frontoiak sortzea ekarri zuen. Denborarekin, modalitate desberdinak sortu ziren, hala nola esku-pilota, pala eta xare (Paya, 2008).

XIX. eta XX. mendeetan zehar, eskupilota oso ezaguna bihurtu zen Euskal Herrian ez ezik, Ameriketako hainbat herrialdetan ere, euskal emigranteei esker. Garai horretan profesionalizatu zen, arauak bateratu ziren eta estalitako frontoiak eraiki ziren, urte osoan zehar jokatzeko aukera emanez. Cesta punta modalitatea, bereziki, nazioartean zabaldu zen, Estatu Batuetan, Filipinetan eta Kuban jokatuz. Gaur egun, eskupilota kirol tradizional gisa aitortua dago, eta bere balio kultural eta historikoa handia da; zenbait aldaeratan, UNESCOk kultur ondare immaterialtzat jo du (Paya, 2008).

Materiala eta Espazioak

Eskupilotarako erabilitako materialak eta joko-espazioa funtsezkoak dira jokoaren garapenerako eta modalitatearen arabera aldatu egiten dira. Esku-pilotan, pilotariak eskuak babesteko benda edo eskularru bereziak erabiltzen ditu, pilota oso gogorra baita, barruan goma edo hari estu batez egina eta larruz estalia. Beste modalitateetan, adibidez palan edo cesta puntan, joko tresna desberdinak erabiltzen dira: egurrezko palak edo zesta izeneko otzara formako tresna luzeak, hurrenez hurren. Pilotak berak ere material eta tamainaz aldatzen dira jokatzeko eraren arabera (González Abrisketa, 2008).

Eskupilota frontoian jokatzen da, eta hauetako tamaina eta egitura modalitatearen arabera aldatzen da. Frontoiak horma batetik hirura izan ditzake: ezker horma, atze horma eta batzuetan eskuin horma ere. Frontoia estalia edo aire zabalean egon daiteke, eta luzera eta altuera zehaztuta daude lehiaketa ofizialetan. Hiru hormako frontoi luzeetan, batez ere cesta punta edo trinketa modalitateak jokatzen dira. Espazio horrek pilota errebotean ibiltzea ahalbidetzen du eta jokoari erritmo bizia ematen dio (González Abrisketa, 2008).

Teknika

Lehenik eta behin jokalariaren jarrera aipatu behar da frontoian posizio egokia mantentzea funtsezkoa da gorputza apur bat makurtuta belaunak tolestuta eta oinak zabal egon behar dira gorputzaren oreka bermatzeko eta pilota edozein unetan jasotzeko prest egoteko jokalariak uneoro mugimendu bizian egon behar du pilota non jausiko den aurreikusteko eta ahalik eta modu eraginkorrenean erantzuteko (Paya, 2008).

Pilota jotzeko teknikak oinarrizkoak dira errematea eskuz egiten da ukabilekin edo esku ahurrarekin eta bi jo mota bereizten dira aurrelariaren errematea pilota aurrealdetik indarrez frontisera bidaltzen denean eta atzelariaren errematea non pilota urrun eta sakon botatzen den defentsan jokatzeko jokalariek pilota indar eta zehaztasunez jotzea bilatzen dute beti ahalik eta zailtasun handiena sortuz aurkariarentzat.

Kolpeek ere bere garrantzia dute txik txak kolpea pilota lurrean bote egin ondoren jotzen denean egiten da bolea airean pilota lurra ukitu aurretik jotzea da eta errebotea atzeko paretatik itzulitako pilota berriro jotzea da kolpe bakoitza egoeraren arabera erabiltzen da eta partida baten barruan taktika gisa baliatzen dira askotan (Paya, 2008).

Azkenik fisikoki ondo prestatuta egotea ezinbestekoa da eskupilotan arintasuna erreakzio azkartasuna eta beso indarra beharrezkoak dira pilota azkarra baita eta esfortzu handia eskatzen baitu pilotaren kontrol zehatza eta erremate onak egiteko teknika eta indarra uztartu behar dira eta jokoan esperientziak asko laguntzen du errendimendua hobetzeko (Paya, 2008).

Taktika

Eskuzko pilotan taktika funtsezko osagaia da eta kirol honetako aldagai tekniko eta fisikoekin batera jokoaren arrakasta baldintzatzen du jokalari batek ez du nahikoa pilota ondo jotzearekin aurkariari aurrea hartzeko eta tantoak egiteko beharrezkoa da jokoaren une bakoitzean erabaki egokia hartzea eta horretarako taktika landua izatea ezinbestekoa da jokalari onenek ez dute beti pilota gogorren jotzen baizik eta jakiten dute noiz eta nola jo aurkariaren ahulguneak bilatzeko eta aprobetxatzeko (Paya, 2008).

Taktika bat prestatzeko kontuan hartzen dira aurkariaren ohiturak eta joerak hau da nola mugitzen den zein den bere esku ahulenaz gehiago jokatzen duen non uzten duen hutsunea defentsan eta nola erantzuten duen kolpe azkar edo motzei jokalari trebe batek datu horiek baliatzen ditu partida barruan estrategia bat ezartzeko adibidez pilota aldizka atzera eta aurrera botatzea aurkaria nekatzeko edota ezker esku aldetik behin eta berriro erasotzea bere punturik ahulena bada (Paya, 2008).

Taktika defentsiboak ere oso garrantzitsuak dira ez da beti erasora joan behar eta zenbaitetan komeni da tantoa luzatzea pilota sakon bidaltzea eta erritmoa apaltzea aurkariak bere erritmoan joka ez dezan jokalari batek jakin behar du une egokian erabakitzen nola moldatu behar duen jokora eta horretarako behar du partida irakurtzeko gaitasuna eta pazientzia taktika on batek ez du zertan ikusgarria izan baina bai eraginkorra.

Erreferentzia Bibliografikoak:

Payá, J. G. (2008). Diseño de un guante de protección para pelota vasca, atendiendo a criterios biomecánicos, mecánicos y de rendimiento deportivo (Doctoral dissertation, Universitat de València).

Marañón, I. B. (2006). La pelota vasca: la piel contra la piedra: historia de una polémica. Sancho el sabio: Revista de cultura e investigación vasca, (25), 139-164.

González Abrisketa, O. (2006). Fundación cultural en el deporte: el caso de la pelota vasca. Revista pueblos y fronteras digital, 1(2), 65-82.